Noema Aile Blog - Madde Kötüye Kullanımı ve Bağımlılığında Risk Faktörleri Nelerdir?

Madde Kötüye Kullanımı ve Bağımlılığında Risk Faktörleri Nelerdir?

 

Ergenlerde madde kötüye kullanımı ve bağımlılık risk alan, dürtü kontrolü iyi olmayan, davranış ve dikkat sorunları olanlarda daha sık görülür. Bu kişilik özelliklerine genel olarak davranış kontrolsüzlüğü adı verilir ve genetik olarak aktarılan bir durumdur. Davranış kontrolsüzlüğü olan bireyler sosyal açıdan uygun davranmaz ve toplumsal kurallara uymazlar. Bu kişiler ucunda bir ödül olduğunu düşündükleri zaman gereksiz riskler almaktan kaçınmazlar. Davranış kontrolsüzlüğü olan bireyler kavgalara karışabilir, silah taşıyabilir, içkili araba kullanabilir, yalan söyleyebilir, hırsızlık yapabilir, evden ve okuldan kaçabilirler. Bu ergenler riskli davranışları yüzünden hem kendilerine hem de diğerlerine zarar verebilirler. Dürtü kontrolleri zayıf olduğu ve sıkıntıya katlanamadıkları için sorunlarına kolay ve kestirme çözümler bulma eğilimindedirler. Bu nedenle kendine zarar verme, kumar oynama, yeme bozuklukları da bu kişilerde daha sık görülür.

 

Davranışsal kontrolsüzlük genetik geçiş gösterdiği için, bu kişilik yapısını gösteren ergenlerin ailelerinde de davranış sorunları, antisosyal kişilik özellikleri ve madde kötüye kullanımı daha sıktır. Anne ve babada görülen bu olumsuz özellikler, çocuğa genetik olarak geçtiği gibi çocuğun içinde bulunduğu ortamı da kötü bir şekilde etkiler. Davranış kontrolü iyi olmayan anne babalar çocuklarına karşı daha tahammülsüzdür, daha fazla fiziksel cezalar verirler ve onlara ihtiyaç duydukları rehberliği sağlayamazlar. Genetik olarak davranış kontrolsüzlüğüne yatkın olan çocuk daha hareketli olduğu ve davranışlarını iyi kontrol edemediği için yetişkinlerden daha fazla olumsuz geri bildirim alır. Arkadaş ilişkileri iyi olmadığı için kendisine benzer özellikler gösteren çocuk ve gençlerle arkadaşlık eder ve bu onu daha da olumsuz etkiler. Gencin kendisi ile aynı cinsiyette ve yaşça büyük kardeşinin madde kullanması, gencin hayatındaki önemli insanların madde kullanımı, gencin içinde bulunduğu çevre, okul, maddeye kolay ulaşılması, çocuğun çevresindekilerin madde kullanımını normalleştirmesi risk faktörleridir.

 

Sonuç olarak, madde kötüye kullanımı ve bağımlığı, genetik ve çevresel risk faktörlerinin karmaşık bir şekilde etkileşimi ile ortaya çıkar. Genetik olarak aktarılan risk faktörleri hem madde kullanımı üzerine direk hem de madde kullanımı riskini arttıran kişilik özellikleri üzerinden dolaylı etkilere sahiptir.

 

 

 

Prof. Dr. Özgür Öner
Çocuk ve Ergen Psikiyatristi, Psikoterapist

İlginizi çekebilecek diğer yazılar


Depresyon Belirtileri Nelerdir? “Normal” Üzüntüden Nasıl Ayrılır?

Depresyon ve üzüntü farklı durumlardır. Üzüntü, olumsuz bir yaşantıya verilen normal bir tepkidir. Kişinin diğer insanlardan yardım almasını kolaylaştırır ve içsel kaynaklarını korumasını sağlar.
29.07.2021
Çocuk ve Ergenlerde Davranış Bozuklukları

Psikiyatride davranış sorunları çeşitli şekillerde sınıflandırılmakta ve farklı tanılar konmaktadır.
12.07.2021
Bir Maddenin Kötüye Kullanıldığını veya Bağımlılık Geliştiğini Nasıl Anlarız?

Madde kötüye kullanımı ve bağımlılığı belirtileri dört ana kategoride incelenir:
12.08.2021
Tepkisel Bağlanma Bozukluğu Nedir?

Tepkisel bağlanma bozukluğunda çocuk, bakım veren yetişkinlere karşı duygusal olarak uzaktır ve bu tutarlı olarak izlenebilen bir durumdur, yani arada bir ortaya çıkan bir hal değildir.
11.04.2021
Madde Kötüye Kullanımı ve Bağımlılığı Beyni Nasıl Etkiler?

Kolay anlaşılması açısından bağımlılık kendilerini tekrarlayan ve birbirini takip eden üç evreli bir döngü olarak tarif edilebilir: Aşırı tüketim ve toksikasyon, çekilme ve olumsuz duygulanım, aşırı uğraş ve beklenti (veya aşerme).
12.08.2021
Madde Kötüye Kullanımı ve Bağımlılığında Risk Faktörleri Nelerdir?

Ergenlerde madde kötüye kullanımı ve bağımlılık risk alan, dürtü kontrolü iyi olmayan, davranış ve dikkat sorunları olanlarda daha sık görülür.
06.08.2021