Noema Aile Blog - Otizm Nedir? Otizm Belirtileri Nelerdir?

Otizm Nedir? Otizm Belirtileri Nelerdir?

 

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) iki ana belirti kümesi içerir.

 

Bunlardan ilki sosyal ilişki ve iletişimde uzun süreli ve birçok ortamda ortaya çıkan bozukluktur. Bu belirti kümesi kapsamında bireyin diğer insanlarla karşılıklı sosyal ve duygusal ilişki kuramaması; göz teması, jest ve mimikler gibi sözel olmayan iletişim şekillerinde eksiklik; ilişkileri başlatmakta, devam ettirmede, katılmada ve ilişkilerin doğasını anlamada güçlük yer alır. İsimlerine yanıt vermeyebilirler, diğer insanların yüz ifadelerini, duygularını, niyetlerini, şaka yaptıklarını anlamakta zorluk çekebilirler. İnsanlar ile mesafelerini ayarlamakta zorlanıp fazla yaklaşır veya aşırı uzak durabilirler. Kendi yaşlarındaki diğer kişilerle ilişki kurmak istemedikleri veya nasıl kuracaklarını bilemedikleri için arkadaş ilişkileri iyi değildir ve sıklıkla yalnız kalırlar. Sosyal ilişkide çok önemli olan "merhaba", "iyi akşamlar" gibi sözleri kullanmayabilirler. Sembolik oyunda ve karşılıklı oyun sürdürmekte zorluk yaşayabilirler. Diğer çocukların hoşlandığı birçok durumla, oyunla ve aktiviteyle ilgilenmeyebilirler. Göz temasını esnek bir şekilde ve diğer davranışlarla bir arada kullanmakta zorlanırlar. Sadece ilgilerini göstermek için parmakları ile işaret etme, verme veya gösterme gibi davranışlar gelişmemiş olabilir.

 

Diğer belirti kümesini ise kısıtlı ve tekrarlayıcı davranış örüntüleri oluşturur. Bu otizm belirtileri arasında tekrarlayıcı hareketler, nesnelerin tekrarlayıcı kullanımı, dilin basmakalıp olması; bireyin aynılıkta ısrar etmesi, belli kurallara ve düzene aşırı bağlılığı, belli davranışları aynı şekilde yapma konusunda aşırı ısrarı ve duyusal açıdan artmış veya azalmış hassasiyet yer alır. Tekrarlayıcı hareketler sallanma, kanat çırpma benzeri el ve kol hareketleri gibi basit birçok hareketin belli bir sırada izlendiği karmaşık yapıda olabilir. Kendi yaşlarına uygun olmayan ve alışılmadık ilgi alanları olabilir. Örneğin birçok çocuk gezegenlerin sırasını bilir ama hepsinin helyum oranlarını bilmek alışılmadık bir durumdur. Yine birçok genç tuttuğu takımla ilgili ayrıntıları bilir ama çok azı 30 yıl önceki lig programını ezberlemiştir. Kendi istediklerini yapmakta ve planlarını izlemekte çok ısrarcı olabilirler. Bu nedenle diğer çocuklarla oyun oynamaları çok zor olabilir. Bazı şeylerin kendileri açısından tam doğru olmasını isteyebilirler ve bu karşılanmazsa çok öfkelenebilirler. Dokunmaya, tatlara, kokulara, ışıklara çok veya çok az hassas olabilirler.

 

Otizm olan bireylerde ifade edici dilde birçok sorun görülebilir. İfade edici dil (konuşma) hiç gelişmemiş olabilir. Ne yazık ki otizm olan bireylerin önemli bir kısmı çok kısıtlı bir ifade edici dil düzeyine gelebilirler. Bazı olgularda ise konuşma gelişmiş olsa da sosyal amaçlı değildir. Örneğin çocuk Türkçe hatta yabancı dilde kelimeler biliyor olabilir ama bu kelimeleri diğer insanlar ile iletişim kurmak için kullanmaz. Burada dil kullanımı tekrarlayıcı ve çoğu zaman sadece çocuğun izleyebileceği şekildedir. Konuşmada tonlama, hız ve ritim sorunları belirgin olabilir. Diğer insanların konuşmalarını tekrarlama (ekolali) görülebilir. Ancak ekolalinin normal gelişen çocuklarda da geçici olarak ortaya çıkabileceği unutulmamalıdır. Otizmde basmakalıp dil kullanımına sıklıkla rastlanır. Otizm olan bireyler bazen daha önce duyduklarını, televizyonda seyrettiklerini, okulda öğrendiklerini, ilişkili olmayan ve anlamsız şekilde kullanabilirler. Konuşması iyi durumda olan yüksek işlevli otizm olgularında ise konuşmanın içeriğine dair sorunlar olabilir. Bu olgular karşılıklı sohbeti sürdüremez, uygun şekilde bilgi vermez ve karşıdakine uygun soruları sormazlar. Bazıları kendi özel ilgi alanlarında saatlerce ve karşıdakinin dinleyip dinlemediğine bakmadan konuşabilirler ama diğer insanı dinlemezler. Diğer bazı bireyler ise sosyal kuralları iyi anlamadıkları için istemeden de olsa diğer insanlara kaba veya uygunsuz gelen yorumlar yapabilirler.

 

Tanı ölçütleri arasında yer almayan ama sıklıkla görülen sorunlar arasında ise dil gelişimindeki sorunlar (6 yaşın altında dili anlamada gerilik, 6 yaşın üstünde dilin kullanımı ve ifade ile ilgili sorunlar), motor gelişim sorunları, denge sorunları, yürüme gecikmesi ve detaylara aşırı dikkat etme yer alır.

 

 

Prof. Dr. Özgür Öner
Çocuk ve Ergen Psikiyatristi, Psikoterapist

 

 

İlginizi çekebilecek diğer yazılar


Bir Maddenin Kötüye Kullanıldığını veya Bağımlılık Geliştiğini Nasıl Anlarız?

Madde kötüye kullanımı ve bağımlılığı belirtileri dört ana kategoride incelenir:
12.08.2021
Tepkisel Bağlanma Bozukluğu Nedir?

Tepkisel bağlanma bozukluğunda çocuk, bakım veren yetişkinlere karşı duygusal olarak uzaktır ve bu tutarlı olarak izlenebilen bir durumdur, yani arada bir ortaya çıkan bir hal değildir.
11.04.2021
Evlat Edinilen Çocuklarda Daha Fazla mı Sorun Görülür? Evlat Edinmiş Anne-Babaların Özellikleri Nelerdir?

Evlat Edinilmiş Çocuklarda Daha Fazla mı Sorun Görülür? Zekâları Düşük müdür? Evlat Edinmiş Anne Baba Olmaya Geçiş
11.04.2021
Evlat Edinme Nasıl Sonuçlanır? Çocukların Evlat Edinmeyi Anlayış Şekilleri Nelerdir?

Evlat edinmenin olumlu etkileri çocuk ne kadar küçükken evlat edinilirse o kadar artar.
11.04.2021
Otizmi Olan Küçük Çocuklarda Hangi Tekrarlayıcı Hareketler Görülebilir?

Otizmde tekrarlayıcı hareketler daha çok el ve parmakların tekrarlayıcı hareketleri olarak ortaya çıkar, ancak daha karmaşık ve bütün vücudu ilgilendiren hareketler de olabilir.
01.04.2021
Depresif Bozukluklar Ne Kadar Sık Görülür? Depresif Bozuklukların Sebepleri Nelerdir?

Depresif bozukluklara (temelde depresyon ve distimi) toplumda sık rastlanır. Her beş kadından ve her on erkekten biri hayatlarının bir döneminde depresif bozukluk geçirirler. Çocuklarda sıklık yüzde 2, ergenlerde ise yüzde 10 civarındadır.
29.07.2021