fb
Noema Aile Blog - Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Nedir? DEHB Belirtileri Nelerdir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir? DEHB Belirtileri Nelerdir?

 

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) nörogelişimsel, yani çocuklukta başlayan ve yaşam boyu devam edebilen bir bozukluktur. Çocuk ve ergenlerde sıklığı %5-8 arasında bildirilmektedir. Erkeklerde kızlardan daha sık görülür. Bunun nedenlerinden birisi kızlarda tanının atlanma riskinin daha yüksek olmasıdır. Tanı genelde 6-7 yaş civarında konulur. Olguların önemli bir kısmında özellikle dikkat sorunları yetişkinlikte de devam edebilir.

 

DEHB belirtileri 2 küme etrafında şekillenir: 

 

1- Dikkat eksikliği

 

2- Hiperaktivite/dürtüsellik

 

Çocuklarda dikkat eksikliği belirtileri nelerdir?

 

- Sık sık eşya kaybetme,

- Dağınık düzensiz olma,

- Ayrıntılara dikkat etmediği için basit hatalar yapma,

- Dikkatini sürdürmekte zorluk çekme,

- Okulda veya evde yönergeleri izlemekte zorluk çekme/ödevleri, görevleri bitirememe,

- Organize olmakta zorluk çekme,

- Dikkat gerektiren ödev vs. gibi işlerden kaçınma,

- Dış uyaranlarla çabuk dikkatinin dağılması ve

- Günlük aktivitelerde sık sık unutkanlık yapma.

 

Çocuklarda hiperaktivite belirtileri nelerdir?

 

- Oturduğu yerde elleri ayakları kıpır kıpır olmak,

- Oturması gereken yerlerde (sınıf gibi) oturamama,

- Uygun olmayan ortamlarda aşırı hareketlilik,

- Sessizce oyun oynayamama,

- Sık sık sanki motor takmış gibi davranma,

- Sık sık aşırı konuşma.

 

Çocuklarda dürtüsellik belirtileri nelerdir?

 

- Soruları bitmeden yanıtlama,

- Sırasını beklemekte güçlük çekme ve

- Diğerlerini kesme (sohbet ederken veya oynarlarken) veya rahatsız etmedir.

 

Ergenlerde ve yetişkinlerde (evet yetişkinlerde de oluyor) belirtilerde bazı farklılıklar vardır. Tanı için altışar belirti gereklidir. Sadece dikkat eksikliği veya sadece hiperaktivite/dürtüsellik olması da mümkün ama çoğunluk birleşik (ikisinin bir arada olduğu) tiptedir.

 

Bu belirtiler herkeste zaman zaman olan şeylerdir. O zaman DEHB denen durumu “normal”den ayıran nedir? Yanıt, tanı için gereken diğer ölçütlerde saklıdır.

 

Diğer ölçütler: 7 yaşından (son sınıflamada 12) önce bazı belirtilerin başlamış olması; en az iki ortamda (ev, okul gibi) belirtilerin görülmesi (burası önemli, ama bir trik var!); belirtilerin “işlev kaybına”, yani sosyal, akademik, ailesel, işle ilgili, arkadaşlarla ilgili vs sorunlara yol açması; belirtilerin diğer bozukluklarla (mani vs) daha iyi açıklanamamasıdır.

 

İşte tanının zorluğu ve bir sürü çocukta tanının atlanmasının bir sürü çocukta da gereksiz yere tanı konması ve tedavi başlanmasının nedeni burada yatıyor. İki ortam çok kritik; sadece okulda veya sadece evde sorununuz varsa, genelde sorun ortama bağlıdır. Bütün bunlardan gördüğümüz şu; DEHB tanısı aslında kolay bir tanı değildir, çok yönlü bir değerlendirme gerekir.

 

DEHB olan çocuklarla ilgili izlem çalışmalarında en can sıkıcı üç durum madde bağımlılığı riskinde artma, davranış bozukluğu ve antisosyal, suça yönelik davranışlar ve içkili, dikkatsiz araba kullanma gibi riskli davranışlardır. Belirgin ilişki ve arkadaşlık sorunları olur ve bu sorunlar yetişkinlikte de devam eder. Okul başarısızlığı, okulda ve evde devamlı azar işitme, arkadaşlık sorunları tahmin edeceğiniz gibi özgüvene pek olumlu etki etmez ve depresyon/kaygı gibi durumlar da ergenlikte belirgin hale gelir. Bu nedenle DEHB, uygun şekilde tedavi edilmesi gereken bir bozukluktur.

 

 

Prof. Dr. Özgür Öner
Çocuk ve Ergen Psikiyatristi, Psikoterapist

İlginizi çekebilecek diğer yazılar